Մերի Հովեյան

Ծաղկաձորի հենց անունը խոսում է գեղեցկության և քաղաքի բոլոր հրճվանքների մասին: Այն հայերենից թարգմանվում է որպես «ծաղիկների կիրճ»: Այս տարածքում հայտնաբերված արտեֆակտների համաձայն` Ծաղկաձորի տարածքը բնակեցված է եղել հին ժամանակներից: Այսօր այն ժամանակակից առողջարանային քաղաք է, որը հաճույք է պատճառում իր հյուրերին ամբողջ տարվա հիանալի կլիմայով: Բարձրակարգ հյուրանոցները, լեռնադահուկային հանգստավայրը, մաքուր օդը և գեղեցիկ բնական տեսարանները հանդիսանում են Ծաղկաձոր քաղաքում անցկացվող հանգստի ժամանակ բոլոր հաճույքների մի փոքր մասը: Տեղը սիրված է նաև պատմության սիրահարների շրջանում: Քրիստոնեական ճարտարապետության ամենահետաքրքիր հուշարձաններից մեկը Կեչառիսի վանական համալիրն է: Քաղաքում կարող եք գտնել գրեթե բոլոր տեսակի զվարճանքներ, որոնք ձեր ուղևորությունը կդարձնեն հարուստ և անմոռանալի:

ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ ՓԱՍՏԵՐ ԾԱՂԿԱՁՈՐԻ ՄԱՍԻՆ

• 1Հայտնաբերված մնացորդները ցույց են տալիս, որ Ծաղկաձորը գոյություն ուներ որպես բնակավայր մ.թ.ա. III հազարամյակի կեսին: Քաղաքի անվանումը գալիս է Ծաղկունյաց լեռան անունից: Այն հին ժամանակներում կոչվում էր Ծաղկոցաձոր:
• 2Ըստ մի լեգենդի, Փահլավունի գերդաստանի իշխանուհիներից մեկը պահանջել է կառուցել մեծ դղյակ՝ գեղեցիկ հովտում շքեղ պարտեզով: Այնուամենայնիվ, գարնանը մի անգամ բուռն քամի ոչնչացրեց այգին և ծաղիկներ ցրեց ձորը: Ձորի կիրճը ծածկված էր ծաղիկներով, և այդ ժամանակից ի վեր ձորը կոչվում էր Ծաղկաձոր: Արքայադուստրը հորից պահանջել է վանք կառուցել իր ամրոցի մոտակայքում, որպեսզի վանականներն օր ու գիշեր աղոթեն և վերադարձնեն ցրված ծաղիկները:
• 3Այսպիսով կառուցվեց Կեչառիս վանքը: Այստեղ տարբեր երկրներից հավաքականներ պատրաստվում էին օլիմպիական խաղերին և աշխարհի առաջնություններին: Ավելին, երբ 1972 թվականին Թեղենիսի լեռան լանջին կառուցվեց կաբելային ճանապարհ, Ծաղկաձորը հայտնի դարձավ որպես լեռնադահուկային հանգստավայր:

ԹորոսԲ Կիլիկիայի հայկական թագավորության իշխան Ռուբինյանների տոհմից (1145-1169)։ Լևոն Ա-ի ավագ որդին։

1137 թ.-ն Բյուզանդիան գրավում է Դաշտային Կիլիկիան երեսունյոթ օրյա պաշարումից հետո ընկնում է մայրաքաղաք՝ Անարզաբան Լևոն Ա-ն իր ընտանիքի հետ նահանջում է Վահկա բերդ։ Սակայն որոշ ժամանակ անց Լևոն Ա-ն իր կնոջ և որդիներ՝ Թորոսի ու Ռուբենի հետ միասին գերվում է Բյուզանդիայի կողմից և տեղափոխվում Կոստանդնուպոլիս: Մյուս երկու որդիներ՝ Ստեփանը և Մլեհը գտնվում էին անվտանգության մեջ Եդեսիայի կոմսությունում իրենց հորաքրոջ՝ Բեատրիսի մոտ վերջինս դուքս Ժոսլեն II-ի մայրն էր։ Այսպիսով Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը ժամանակավորապես «գլխատվեց»:

1140 ականներին Թորոսին հաջողվում է փախչել գերությունից։ 1145 թ. վերադառնալով Կիլիկիա իր տիրապետության տակ է առնում Լեռանային Կիլիկիայի մի մասը ներառյալ Վահկա և Ամուդ բերդերը։ Հայտնի ժամանակագիր Գիյոմ Տյուրոսցին Թորոսին ներկայացնում է՝

1151 թ. նա ամուսնանում է Ռաբանի սենյորի դստեր հետ՝ դաշինք կնքելով Լատինական թագավորության հետ, Բյուզանդացիներից հետ է վերադարձնում է Դաշնային Կիլիկիան: Ռազմական գործողությունների ընթացքում գրավում է Մամեստիան, Անարզաբան, Տարսոնը: Մանուիլ I Կոմնենոս հուսալով Բյուզանդիայի դաշնակիցներ Լամբրոնի իշխանների օգնության վրա Կիլիկիա է ուղարկում իր զորավար Անդրոնիկին։ Մտնելով Կիլիկիա Բյուզանդական բանակը հանդիպում է Թորոսի զորքերին։ Կրելով մի շարք պարտություններով և ստանալով զգալի կորուստներ բյուզանդացիները դուրս են շպրտվում Կիլիկիայից։ Ռուբինյանները դաշինք են կնքում Հեթումյանների հետ դաշինքը ամրապնդվում է Օշինի որդի Հեթումի և Թորոսի դստրերից մեկի ամուսնությամբ։ Անդրոնիկը վերադառնում է Կոստանդնուպոլիս պատմում կայսերը։

Մանուիլը այլևս չէր կարող մարտնչել հայերի դեմ, և դիմում նենգ, բայց միևնույն ժամանակ խորամանկ քայլի հայերի դեմ է լարում Սելջուկներին և Անտիոքի արքայազն՝ Ռենո դը Շատիլյոնին։ Թորոսը վստահ հաղթանակ է տանում սելջուկների նկատմամբ Հայկական Տավրոսի մատույցներում։ Հետագայում հաղթում է նաև Ռենոին վերջինս հուսախաբ լինելով Մանուիլի չկատարած խոստումից, անցնում է հայերի կողմը։ Կիլիկիայի և Անտիոքի միասնական ուժերը մի շարք հաջող ռազմական գործողություններ են կազմակերպում Բյուզանդիայի դեմ, գերում են հույն հրամանատար Միքայել Վռանին։ Մանուիլը ստիպված կազմակերպում է նոր արշավանք դեպի Կիլիկիա և Սիրիա գրավում են Դաշտային Կիլիկիան Թորոսը նահանջում է լեռներ։ Ռենոն անցնում է Մանուիլի կողմը։ Քիչ հետո Թորոսը և Մանուիլը հաշտության պայմանագիր են կնքում։ Թորոսը ընդունում է կայսերական մի շարք պարտավորություններ, իսկ Կիլիկիայում տեղակայվում է Բյուզանդական կայազոր։

1.Քանի՞ տեսակի վառելիքներ դուք գիտեք։Ինչու՞ են դրանք առաջնային։ Պինդ, հեղուկ և գազային։

2.Որ էներգիայի աղբյուրներն են համարվում այլընտրաքային։ Քամու, արևի և երկրի ընդերքի էներգիան։

3.Ո՞ր էներգիան է կոչվում երկրորդային ,իսկ որը առաջնային։ Առաջնայինը այն է երբ էներգիան ստանում ենք միանգամից,իսկ երկրորդայինը, որ ստանում ենք վերամշակումից հետո։

4.Ինչպե՞ս է արտադրվում էլեկտրաէներգիան։Ի՞նչ էլեկտրաէներգիայի արտադրության միջոցներ դուք գիտեք։ Էլեկտրաէներգիան ստացվում է ջրից, գոլոշուց և այլն։ Հիլդրաէլեկտրակայան, ջերմաէլեկտրակայան, ջրաէլեկտրակայան։

5.Ո՞րոնք են բնական աղետները։Ո՞ր աղետներն են կոչվում տեխնածին։

Երկրաշարժ, ցունամի, տոռնադո, փոթորիկ և այլն։ Տեխնածինը այն է, որ չկանխատեսված է լինում։

Սպիտակուցներ (պրոտեիններ, պոլիպեպտիդներ), բարձրամոլեկուլային օրգանական միացություններ, որոնք կազմված են պեպտիդային կապով իրար միացած ալֆա-ամինաթթուներից: Կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցների ամինաթթվային հաջորդականությունը որոշվում է գենետիկական կոդով, սինթեզելիս հիմնականում օգտագործվում է ամինաթթուների 20 տեսակ։ Ամինաթթուների տարբեր հաջորդականություններն առաջացնում են տարբեր հատկություններով օժտված սպիտակուցներ։ Ամինաթթվի մնացորդները սպիտակուցի կազմում կարող են ենթարկվել նաև հետատրանսլյացիոն ձևափոխությունների, ինչպես բջջում ֆունկցիայի իրականացման ժամանակ, այնպես էլ մինչև ֆունկցիայի իրականացումը։ Հաճախ կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցի երկու տարբեր մոլեկուլներ միանում են միմյանց՝ առաջացնելով բարդ սպիտակուցային կոմպլեքսներ, ինչպիսին, օրինակ, ֆոտոսինթեզիսպիտակուցային կոմպլեքսն է։

Կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցների գործառույթները բազմազան են։ Սպիտակուց ֆերմենտները կատալիզում են օրգանիզմում ընթացող կենսաքիմիական ռեակցիաները և կարևոր դեր են խաղում նյութափոխանակության մեջ։ Որոշ սպիտակուցներ կատարում են կառուցվածքային և մեխանիկական գործառույթ՝ առաջացնելով բջջային կմախքը: Սպիտակուցները կարևոր դեր են կատարում նաև բջիջների ազդանշանային համակարգում, իմունային պատասխանում և բջջային ցիկլում:

Սպիտակուցները մարդու և կենդանիների սննդի կարևոր մասն են կազմում (միս, թռչնամիս, ձուկ, կաթ, ընկուզեղեն, ընդավոր, հացահատիկային բույսեր), քանի որ այս օրգանիզմներում սինթեզվում է միայն անհրաժեշտ սպիտակուցների մի մասը։ Մարսողության գործընթացում սննդի մեջ պարունակվող սպիտակուցները քայքայվում են մինչև ամինաթթուներ, որոնք հետագայում օգտագործվում են սպիտակուցի կենսասինթեզում՝ օրգանիզմի սեփական սպիտակուցների սինթեզի համար, կամ քայքայման գործընթացը շարունակվում է էներգիա ստանալու համար։

Սեքվենավորման մեթոդով առաջին սպիտակուցի՝ ինսուլինի ամինաթթվային հաջորդականության բացահայտման համար Ֆրեդերիկ Սենգերը 1958 թվականին ստացավ Նոբելյան մրցանակ քիմիայի բնագավառում: Ռենտգենային ճառագայթների դիֆրակցիայի մեթոդով 1950-ական թվականներին առաջին անգամ ստացվել է հեմոգլոբինի և միոգլոբինի եռաչափ կառույցները Մաքս Պեուցի և Ջոն Քենդրյուի կողմից համապատասխանաբար, որոնց համար 1962 թվականին նրանք ևս ստացել են քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակ:

Բառերը գրել միասին, առանձին կամ գծիկով

1.Կողք կողքի, 2.երեքհարյուրամյա, 3. Մուգ կարմիր, 4. Գյուղեգյուղ 5. գյուղից գյուղ, 6.ինչ֊որ բան , 7. Մինչև անգամ, 8.Ծանոթ֊անծանոթ, 9. Հինգ հազար բարձունք 9. Ուս ուսի, 10.Մեծ֊մեծ 11.հրամկազմ 12.ծեր ու մանուկ 13.հյուսիս֊արևելք 14.մանր մունր 15.հարգել֊պատվել 16.նորելանդական 17.լեփ֊լեցուն 18.Ձեռբերում 19.ձեռք բերել

Թորոս Ա (1070/71–1129), Կիլիկիայի Հայոց իշխան 1100 թվականից։ Հաջորդել է հորը՝ Կոստանդին Ա–ին։ Գահակալման սկզբնական տարիներին հաղթել և երկրից վտարել է բյուզանդական զորքերին, միավորել է Դաշտային Կիլիկիան։ Հայ իշխան Գող Վասիլի զինակցությամբ Բերդուսի մոտ ջախջախել է Իկոնիայի սուլթանության նախահարձակ զորքերին և երկիրը մաքրել սելջուկ–թուրքերից։ Պետության արևելյան սահմաններն ամրապնդելու նպատակով իր դուստր Արտային կնության է տվել Եդեսիայի դուքս Բալդուին II–ին և դաշնակցել նրան՝ ընդդեմ մուսուլմանական ամիրայությունների։ Մաթեոս Ուռհայեցին վկայում է, որ Թորոս Ա վրեժխնդիր է եղել Գագիկ Բ Բագրատունի աքսորյալ թագավորին նենգորեն սպանած հույն իշխան Մանդալեի որդիներից, բռնագրավել նրանց կալվածները, Կնդռոսկավիս բերդը։ Թորոսն այնուհետև հարաբերությունները բարելավել է Բյուզանդիայի կայսեր՝ Ալեքսիոսի հետ և արժանացել «Առաջին Սեբաստոս» տիտղոսին։ Սսի մոտ հիմնել է Դրազարկի հռչակավոր վանքը, որտեղ թաղվել է և որն այնուհետև դարձել է արքունի դամբարան։

Բակն ու այգին թաղվել էին ձյան տակ։ Չորս կողմը պայծառ, ակնախտիղ, լույսեր էին վառվում, թվում էր, որ Ամանորի գիշեր է ու բոլոր ծառերը եղևնիներ են դարձել։ Թաց ձյունը փառում էր գեղուղեշ ծառերին, խաղողի նոր-նոր բողբոջած մատներին։ Գարնանային այգում ձյունամրրիկ էր։ Տարօրինակ ձայներ էին լսվում։ Թվում էր քաղցած  գայլերի ոհմակն է  ժանիքները կռճտացնում, կափկափում, կաղկանձում։ Ծառերի կատարներից ձնե ժայռեր էին փլվում, և ճկվում ու կոտրատվում էին ճյուղերը՝ աղեխարշ ձայներ արձակելով։

Տեղադրել տրված բառերը համապատասխանեցնելով բառերը։

Ճանապարհորդը թաղծամշուշ աչքերը ժամանակ առ ժամանակ հառում էր նվիրական բարձունքին, ձգտում դեպի լեռան գագաթը՝ ջանալով աստիճաններ փորել սառույցի  վրա։

սառույց, ձգտել, ջանալ, հառել

Դռնապանի կցկտուր քրթմնջումից Զմի ցնծագին ալիք խլրտաց ծաղրածույի հոգում կծկված շուրթերը հետ գնացին ,և նա բռնկվեց մի վարակիչ ծիծաղով, որից ցնցվում էր ողջ մարմինը։

կծկել, քրթմնջում, ծաղրածու, ար

Пистак — мусор

По мере того как мусор сбрасывается из мусорных баков наших домов и улиц и сбрасывается на свалки, он начинает выделять вредные газы, которые поступают со свалок, заполняют наши дома и улицы и угрожают нашему здоровью. Так нет ли выхода из мусора? Оказывается, есть одна возможность. Опасные отходы должны быть полезными. Вот что говорит Пистак на этот раз.

*перевод мультика Пистак с армянского на русский *

Над проектом работали:

Мери Овеян

Шушаник Нерсисян

Эльмира Басмарджян