Exercises

Choose present perfect simple or continuous 1

1) Have they arrived (they/arrive) already?

2) Lucy I’s run (run) 2000 metres today.

3) I I’ve been cleaning (clean) all morning – I’m fed up!

4) How long have you known (you/know) Simon?

5) I I’ve been drinking (drink) more water recently, and I feel better.

6) Sorry about the mess! I I’ve been baking (bake).

7) How many times have you taken (you/take) this exam?

8) He I’s eaten (eat) six bars of chocolate today.

9) Julie I’s cooked (cook) dinner. Let’s go and eat!

10) The students have finished (finish) their exams. They’re very happy.

11) The baby’s face is really dirty. What has he been eating (he/eat)?

12) Iona is exhausted these days. She I’s been working (work) too hard recently.

13) Luke I’s never been (never/be) abroad.

14) I I’ve been waiting (wait) three hours already!

15) Have you finished (you/finish) your homework yet?

16) How long have you been (you/be) a lawyer?

17) I I’ve been reading (read) your book all day. It’s very interesting, but I’m only on chapter 2.

18) She I’s drunk (drink) ten glasses of water!

19) I I’ve had (have) my dog for sixteen years.

20) Help, I I’ve lost (lose) my wallet. How can I get home?

9.1 What have these people been doing or what has been happening?

  1. They I’ve been shopping.
  2. She has been watching television.
  3. They have been playing tennis.
  4. He has been runing.

9.2 Write a question foe each situation.

  1. You meet Paul as he is leaving the swimming pool. You ask: (you/swim?) Have you been swimming?
  2. You have just arrived to meet a friend who is waiting for you. You ask: (you/wait/long?) Have you been waiting long?
  3. You meet a friend in the street. His face and hands are very dirty. You ask: (what/you/do?) What have you been doing?
  4. A friend of yours in now working in a shop. You want to kow how long. You ask: (howlong/you/work/there?) How long have you been working there?
  5. A friend tells you about his job – he slls mobile phones. You want to know how long. You ask: (how long/you sell/mobile phones?) How long have you been selling computers?

9.3 Read the situations and complete the sentences.

  1. It’s raining. The rain started two hours ago. It’s been raining for two hours.
  2. We are waiting for the bus. We started waiting 20 minutes ago. We have been waiting for 20 minutes.
  3. I’m learning Spanish. I started classes in December. I have been learning Spanish since December.
  4. Jessica is working in a supermarket. She started working there on 18 January. She has been working there since 18 January.
  5. Our friends always spend their holidays in Italy. They started going there years ago. They have been going there for years.

9.4 Put the verb into the present continous (I am -ing) or present perfect continuous (I have been -ing).

  1. Maria has been lerning (Maria / learn) English for two years.
  2. Hello Tom. I have been looking (I / look) for you. Where have you been?
  3. Why are you looking (you / look) at me like that? Stop it!
  4. Linda is a teacher. She has been teaching (she / teach) for ten years.
  5. I have been thinking (I / think) about what you said and I’ve decided to take your advice.
  6. ‘Is Paul on holiday this week?’ ‘No, he is working (he / work).’
  7. Sarah is very tired. She has been working (she / work) very hard recently.

«Present perfect continuous»

  1. How long have you been studying English?
  2. He has been playing football all day.
  3. I’ve been waiting for you for two hours.
  4. Grandpa in the park has been working very hard.
  5. The boy has been riding a bicycle since she was ten years old.
  6. Teacher for student work been waiting for hours.
  7. It’s been snowing for serval hours.
  8. Children been on the phone all day.
  9. The girl been talked to her friend about the problem.
  10. Why are you late? I been looked for you everywhere.

Բնական ռեսուրսներ

Բնական ռեսուրսների դասակարգումն ըստ օգտագործման եղանակի: Առանձնացվում է երկու խումբ։
Առաջին` ռեսուրսներ, որոնք օգտագործվում են որպես արտադրամիջոց։
Ախատանքի առարկա, գործիք կամ էլ որպես դրանց ստացման աղբյուրներ
Երկրորդ` ռեսուրսներ, որոնք օգտագործվում են որպես սպառման առարկա:
Խմելու ջուր, ձկներ, որսի մսատու կենդանիներ, սնկեր։

Բնական ռեսուրսները ըստ ծագման լինում են՝
1․ հողային- կավ
2․ հանքային- բնական հանածոներ
3․ ջրային- ձկներ
4․ համաշխարհային օվկիանոսի- ջրեր
5․ հագուստի- կտորներ
6․ կենսաբանական- կենդանիներ

Բնական ռեսուրսները ըստ սպառման հնարավորության լինում են, սպառվող և չսպառվող ։

Սպառվող ռեսուրսները լինում են վերականգնվող և չվերականգնվող։
Սպառվող և չվերականգնվող են բոլոր տեսակի հանքային ռեսուրսները (օգտակար հանածոներ):

Բնական ռեսուրսները բաժանվում են, փոխարինելիի և անփոխարինելիի:

Անփոխարինելի ռեսուրսներ-Օրինակ` մարդկանց, կենդանիների ու բույսերի շնչառության համար անփոխարինելի է մթնոլորտի թթվածինը, խմելու համար` քաղցրահամ ջուրը: 

Փոխարինելի ռեսուրսներ— մետաղը, փայտանյութը, բնական կաշին ու մորթին, բնական թելերը:

Օրինակ` մարդկանց, կենդանիների ու բույսերի շնչառության համար անփոխարինելի է մթնոլորտի թթվածինը, խմելու համար` քաղցրահամ ջուրը:

Վերականգնումն ըստ ռեսուրսների լինում են վերականգնվող ռեսուրսներ և չվերականգնվող ռեսուրսներ։

Վերականգնվող ռեսուրսներ են-բույսերը, կենդանիները, գետերի ու լճերի ջրային պաշարները:

ՉՎերականգնվող ռեսուրսներ են-օգտակար հանածոները:

Աղբյուրը՝ Էմանուել Ագջոյանի բլոգ

Առաքելոց վանքի կռիվը

1890-ական թթ. սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի կազմակերպած հայերի զանգվածային ջարդերից հետո թվում էր, թե արևմտահայությունն ի վիճակի չէ դիմադրել օսմանյան բռնապետությանը և համակերպվէլ է իր դրության հետ: Սակայն արևմտահայությանը չէր լքել ազատագրվելու գաղափարը: Երկյուղելով նոր ելույթներից, թուրքական կառավարությունը միջոցների է դիմում արգելելու ազատագրական շարժումները: Այդ նպատակով օսմանյան իշխանությունները Կովկասից ստվար թվով մահմեդական ժողովուրդների են բնակեցնում Արևմտյան Հայաստանում:

Հայ բնակչությանը մնում էր միայն իր իրավունքները պաշտպանել զինված պայքարի միջոցով: Զոհված հայդուկներին փոխարինելու են գալիս նորերը: Օսմանյան բռնապետության դեմ ուղղված շարժումը շարունակում էին ղեկավարել ազգային կուսակցությունները՝ հատկապես Դաշնակցությունը: Աղբյուր Սերոբի սպանությունից հետո արևմտահայության ինքնապաշտպանության գործի կազմակերպումը Տարոնում գլխավորում են Անդրանիկն ու Հրայրը:

Ժողովրդի մարտական ոգին բարձրացնելու նպատակով Անդրանիկը 37 հայդուկների հետ որոշում է ամրանալ Մուշ քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Առաքելոց վանքում: Նման բացահայտ մարտահրավերով Անդրանիկը և Գևորգ Չաուշը ապացուցում էին, որ պայքարը շարունակվում է:

1901թ. նոյեմբերի 3-ին հայդուկները հասնում են Առաքելոց վանք: Նրանց են միանում երկու տասնյակ զինված գյուղացիներ: Միացյալ ուժերով նրանք ձեռնամուխ են լինում վանքի ամրացման աշխատանքներին:

Օսմանյան իշխանությունները, տեղեկանալով այդ մասին, զորք են ուղարկում վանքում ամրացած հայդուկներին պատժելու համար: Թուրք զինվորները և նրանց միացած մահմեդական զինված ջոկատները վանքն ամուր օղակում են: Եկուստեք փոխհրաձգություն է սկսվում: Չնայած կառավարական ուժերի թվային մեծ գերակշռությանը, նրանց չի հաջողվում գրավել վանքը: Բազմաթիվ թուրք զինվորներ են ընկնում վանքը գրոհելիս:

Տեսնելով, որ զենքի ուժով հնարավոր չէ ընկճել հայերին, թուրքական հրամանատարությունը դիմում է բանակցությունների` առաջարկելով նրանց ներկայացնել իրենց պահանջները:

Առաքելոց վանք մտած կառավարական պատվիրակությանը Անդրանիկը ներկայացնում է իրենց պահանջները: Դրանք էին՝ ներում շնորհել քաղաքական բանտարկյալներին, տասանորդ տուրքի հավաքումը կատարել հայ գյուղացիների միջոցով, քրդերի զավթած գյուղերը վերադարձնել իրենց տերերին, զինաթափել հայկական բնակավայրերը ասպատակող քուրդ ելուզակներին և այլն:

Ներկայացված պահանջներից կատարվում է միայն առաջինը: Բանտից ազատ են արձակվում 31 հայ բանտարկյալներ: Սակայն պատվիրակության հեռանալուց հետո հակառակորդը վերսկսում է հրաձգությունը, և մարտը բորբոքվում է նոր թափով: Թուրքական անընդմեջ հարձակումներն ապարդյուն էին: Հակառակորդին չի հաջողվում ճեղքել հայերի պաշտպանությունը: Թուրքերի բանակատեղիում համաճարակ է բռնկվում: Հայերի դրությունը ևս ծանր էր, սպառվում էր զինամթերքը: Ուստի Անդրանիկն ու իր զինակիցները որոշում են ճեղքել պաշարումը: 1901թ. նոյեմբերի 27-ի ձյունածածկ գիշերը, քողարկվելով սպիտակ սավաններով, հայդուկները կարողանում են դուրս գալ վանքից և հեռանալ:

Առաքելոց վանքի կռիվը լայն արձագանք գտավ: Այն ցույց տվեց, որ համիդյան ջարդերը չեն կարողացել մարել արևմտահայության ազատատենչ ոգին: Սկսվում է հայկական ուժերի համախմբում: Արևմտյան Հայաստանում ինքնապաշտպանությունը կազմակերպելու նպատակով կազմվում է ղեկավար կենտրոն։

ՀԱՅ-ԹԱԹԱՐԱԿԱՆ ԲԱԽՈՒՄՆԵՐ

1905թ. հունվարի 9-ին (22) Պետերբուրգում բանվորների խաղաղ ցույցի գնդակոծությամբ սկսվեց Ռուսաստանում բուրժուա-դեմոկրատական առաջին հեղափոխությունը։ Հեղափոխությունը նպատակ ուներ տապալել ցարիզմը և երկրում հաստատել ժողովրդավարական կարգեր։ Ռուսաստանի մայրաքաղաքում բանվորների նկատմամբ տեղի ունեցած արյունալի սպանդն ալեկոծեց ամբողջ երկիրը։ Ծայր առան զանգվածային շարժումներ։ Պայքարի մեջ ընդգրկվեց նաև Անդրկովկասը։ Հունվար-փետրվար ամիսներին անընդհատ գործադուլներ էին տեղի ունենում Թիֆլիսում, Բաքվում։ Գործադուլների ալիքը հասավ նաև Հայաստան։ 1905թ. մարտին գործադուլ հայտարարեցին Ալավերդու հանքարդյունաբերության շրջանի շուրջ 1000 բանվորներ։ Նրանց պահանջները հիմնականում տնտեսական բնույթ ունեին։

Բանվորական գործադուլներն իրենց ազդեցությունը ունեցան նաև հայ գյուղացիության վրա։ Արդեն 1905թ. գարնան, ամռան ամիսներին Հայաստանի մի շարք վայրերում, հատկապես Լոռիում տեղի ունեցան գյուղացիական ելույթներ։

Հեղափոխության առաջին ամիսներին կառավարությունը որոշ փոփոխություն կատարեց հայ ժողովրդի նկատմամբ տարվող քաղաքականության մեջ։ Կառավարչապետ Գոլիցինին փոխարինեց Ի. Վորոնցով-Դաշկովը՝ փոխարքայի պաշտոնով, որն համեմատաբար ավելի մեղմ քաղաքականություն էր վարում։

1905թ. աշնան-ձմռան ամիսներին հեղափոխական շարժումը Ռուսաստանում հասավ իր բարձրակետին, որն ստիպեց թագավոր Նիկոլայ II-ին հոկտեմբերի 17-ին մանիֆեստ հրապարակել, որով ազդարարվում էին «քաղաքական ազատությունների անխախտ հիմունքներ» և օրենսդիր Դումայի (Խորհրդարանի) հրավիրում։ Խորհրդարանի հրավիրումն արդեն ապացույց էր այն բանի, որ Ռուսաստանը դառնում էր սահմանադրական միապետություն։

Հեղափոխության առաջին ամիսներից արքունիքը, բարձրաստիճան պաշտոնյաները միջոցներ էին որոնում ժողովրդի ուժերը մասնատելու համար։ Իշխանությունները չէին խորշում դիմելու այնպիսի ոճրագործության, ինչպիսին տարբեր ժողովուրդների միջև կրոնական և ազգային թշնամանք բորբոքելն էր։ Անդրկովկասում այդ քաղաքականությունն ուղղվում է հայերի և ադրբեջանցիների (թաթարների) դեմ։

1905թ. փետրվարի 6-ին տեղական իշխանությունների և հատկապես Բաքվի նահանգապետ Մ. Նակաշիձեի հրահրումով մի քանի օր անընդհատ տեղի ունեցան հայ-ադրբեջանական ընդհարումներ։ Սակայն չարիքը միայն Բաքվով չսահմանափակվեց։ Բաքուն ազդանշան ծառայեց Անդրկովկասի մյուս վայրերի համար։

Խաղաղ աշխատանքով զբաղված հայ բնակչությունը ընդհարումների առաջին օրերին անակնկալի եկավ և բավականին զոհեր տվեց։ Հետագայում միայն հայերը կազմակերպվեցին և հակառակորդ կողմին զգալի կորուստներ պատճառեցին։ Հայ ժողովրդի ինքնապաշտպանությունն այս ծանր օրերին իր վրա էր վերցրել Դաշնակցություն կուսակցությունը։ Նշանավոր հայդուկներ Նիկոլ Դումանը, Վարդանը (Խանասորի Վարդան), Քեռին (Արշակ Գավաֆյան) և մյուսները ղեկավարում էին դիմադրական մարտերը։

Կատաղի բախումներ եղան Գանձակի նահանգում, այդ թվում և Շուշի քաղաքում։ 1905թ. օգոստոսին Շուշիի կոտորածին արձագանքեց Բաքուն, որտեղ ընդհարումներն ուղեկցվում էին նավթահորերի և նավթագործարանների հրդեհումով։

Նոյեմբերի 20-ին Բաքվում սկսվեց և այնտեղից Վրաստան և Հայաստան տարածվեց ջարդերի և կոտորածների նոր ալիք։ Վրաստանում, մասնավորապես Թիֆլիսում, հայկական ինքնապաշտպանությունը գլխավորում էր Արմեն Գարոն (Գարեգին Փաստրմաճյանը)։ Սաստիկ կռիվներ տեղի ունեցան Սյունիքում, որտեղ թաթարական մեծաթիվ ուժերին դիմագրավում և պարտության էին մատնում հայկական փոքրաթիվ, բայց կազմակերպված խմբերը։ 1906թ. ընթացքում Անդրկովկասի զանազան վայրերում դեռևս ընդհարումներ էին տեղի ունենում։

1906թ. սեպտեմբերին ցարական իշխանությունները դադարեցնում են երկրում բռնկված ընդհարումները, քանի որ այլևս կարիք չկար ապակայունացնելու իրադրությունը։

Հայ-ադրբեջանական կռիվների ժամանակ համերաշխության կոչերով հանդես եկան երկու ժողովուրդների առաջադեմ ներկայացուցիչներից շատերը և հատկապես Հովհաննես Թումանյանն ու ադրբեջանցի գրող Միրզա Սաբիրը։

Հայ-թուրքական պատերազմ

Թուրք-հայկական պատերազմը

1920թ. սեպտեմբերի 23-ին քեմալական Թուրքիան առանց պատերազմ հայտարարելու հարձակվեց Հայաստանի Հանրապետության վրա։ Սկսվեց թուրք-հայկական պատերազմը, որը տևեց շուրջ երկու ամիս։ Սեպտեմբերի 28-ից ծավալվեցին վճռական ռազմական գործողությունները։ Ի սկզբանե պատերազմն անհաջող ընթացք ունեցավ հայկական կողմի համար։ Ոսոխը գրավեց Սարիղամիշն ու Մերդենեկը։ Թուրքական զորքը քանակապես գերազանցում էր հայկականին։

Կառավարությունը մի շարք արտակարգ միջոցառումներ ձեռնարկեց երկիրը պատերազմական պայմաններին համապատասխանեցնելու համար։ Նա դիմեց նաև դիվանագիտական քայլերի՝ դրսից օգնություն ստանալու համար։ Սակայն դաշնակից երկրները՝ Անգլիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, ինչպես նաև ԱՄՆ-ը, հայ ժողովրդի համար ճակատագրական այդ պահին անտարբեր գտնվեցին՝ թողնելով նրան միայնակ։ Ինչ վերաբերում է Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությանը, ապա նա վարում էր չմիջամտելու քաղաքականություն։ Կարմիր բանակը տեղակայված էր հայ-ադրբեջանական սահմանի երկարությամբ և սպասում էր հարմար պահի՝ մուտք գործելու և խորհրդայնացնելու Հայաստանը։

1920թ. հոկտեմբերի 30-ին, առանց լուրջ դիմադրության, ընկավ Կարսը։ Հակառակորդի ձեռքն ընկան մեծ թվով գերիներ և ռազմավար։ Կարսի անկումը փաստորեն որոշեց պատերազմի ելքը։ Մի քանի օր անց՝ նոյեմբերի սկզբներին, հանձնվեց նաև Ալեքսաևդրապոլը։ Լիակատար ջախջախումից խուսափելու և քիչ թե շատ պատվաբեր հաշտություն կնքելու նպատակով՝ նոյեմբերի 18-ին կողմերի միջև վերջնական զինադադար կայացվեց, և դադարեցվեցին ռազմական գործողությունները։

Ընդհանուր առմամբ հայկական բանակը չկարողացավ լուրջ դիմադրություն ցույց տալ, չնայած առանձին դեպքերում հայ զինվորների խիզախությանը։

Հայաստանի պարտության հիմնական պատճառը ոչ միայն թուրքական զորքի թվային գերազանցությունն էր, այլ նաև այն, որ հայկական բանակը չցուցաբերեց մարտունակություն և պատշաճ կազմակերպվածություն

Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը

Հայաստանի ռազմական պարտությունը առաջ բերեց քաղաքական ճգնաժամ։ 1920թ. նոյեմբերի 23-ին հրաժարական տվեց Հ. Օհանջանյանի բյուրո-կառավարությունը, և կազմվեց Ս. Վրացյանի (1882-1969) կոալիցիոն կառավարությունը՝ էսէռների մասնակցությամբ, որն էլ անմիջապես սկսեց հաշտության բանակցությունները թուրքերի հետ։

Նոյեմբերի 25-ին Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի) սկսվեցին հաշտության բանակցությունները։ Հայկական պատվիրակությունը ղեկավարում էր Ալ. Խատիսյանը, իսկ թուրքականը՝ Նրանց զորքերի հրամանատար Քյազիմ Կարաբեքիր փաշան։ Վերջինս հայկական պատվիրակությանը թելադրեց հաշտության պայմանները, իսկ նոյեմբերի 30-ին Հայաստանին ներկայացրեց վերջնագիր։

Հաշվի առնելով հայ ժողովրդի գլխին կախված թուրքական մահացու վտանգը՝ Հայաստանի կառավարությունը իր գոյության մայրամուտին՝ դեկտեմբերի 1-ին, հարկադրված ընդունեց թուրքական դաժան վերջնագրի պայմանները։ Եվ 1920թ. դեկտեմբերի 2-ի լույս 3-ի գիշերը Ալ. Խատիսյանը ստորագրեց Ալեքսանդրապոլի հաշտության պայմանագիրը։ Սակայն մինչ այդ, դեկտեմբերի 2-ին, ՀՀ կառավարությունը արդեն հրաժարական էր տվել, հետևաբար հայկական պատվիրակության ստորագրությունը չուներ իրավական ուժ։ Այդուհանդերձ, փաստը կատարվել էր, և Հայաստանին էր պարտադրվել մի ծանր պայմանագիր։

Ամենից առաջ Թուրքիայի պարտադրանքով Հայաստանը հրաժարվում էր Սևրի դաշնագրից։ Պայմանագրով Թուրքիային էին անցնում Կարսի մարզը և Սուրմալուի գավառը։ Վերջինս երբեք չէր եղել Թուրքիայի կազմում։ Նախիջևանի մարզը նույնպես անցավ Թուրքիայի հովանու տակ, որը շուտով (Մոսկվայի պայմանագրով) հանձնվեց Ադրբեջանին։ Հայ-թուրքական պետական սահմանը դարձան Ախուրյան և Արաքս գետերը։ Պայմանագրի համաձայն Հայաստանին թույլատրվում էր ունենալ խիստ սահմանափակ թվով զինուժ և այլն։

Երևանի հայ-ռոաական բանակցությունները և 1920թ. դեկտեմբերի 2-ի համաձայնագիրը

1920թ. հուլիսին Մոսկվայում ընդհատված հայ-ռուսական բանակցությունները վերսկսվեցին Երևանում միայն հոկտեմբերի կեսին, այն ժամանակ, երբ սկսվել էր թուրք-հայկական պատերազմը, և հայ ժողովրդի գլխին կախվել էր մահացու վտանգ։ Ռուսական կողմից բանակցությունները վարում էր Հայաստանում Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Բորիս Լեգրանը։ Լեգրանի դիվանագիտական առաքելության նպատակն էր միջնորդական դեր կատարել Թուրքիայի և Հայաստանի միջև և նպաստավոր պայմաններ ստեղծելով՝ խորհրդայնացնել Հայաստանը։

Բանակցությունների արդյունքում հոկտեմբերի 28-ին ստորագրվեց հայ-ռուսական նախնական հաշտության պայմանագիրը։ Պայմանագրի նախագծով Խորհրդային Ռուսաստանը պետք է ստիպեր թուրքերին զորքը հետ քաշել մինչև 1914թ. նախապատերազմյան ռուս-թուրքական սահմանը, ինչպես նաև ճանաչել ՀՀ անքակտելի իրավունքները Նախիջևանի և Զանգեգուրի նկատմամբ։ Իր հերթին Հայաստանը պարտավորվում էր հրաժարվել Սևրի պայմանագրից և տարանցիկ ճանապարհի իրավունք տալ խորհրդային Կարմիր բանակին՝ զորք, զենք և ռազմամթերք փոխադրելու Թուրքիա։ Սակայն այդ պայմանագրի նախագիծը հավանության չարժանացավ խորհրդային իշխանությունների կողմից։

Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը նպատակ ուներ ժամանակ շահել, սպասել, որ Հայաստանը լիակատար ռազմական պարտություն կրի Թուրքիայից, և հարմար պահին խաղաղ ճանապարհով խորհրդայնացնել։

Նոյեմբերի վերջին, երբ Հայաստանը արդեն պարտվել էր, երկրի խորհրդայնացումը դարձավ օրակարգի հարց։ Խորհրդային կառավարությունը Բ. Լեգրանի միջոցով պահանջեց Հայաստանի խորհրդայնացում։ Մինչ այդ արդեն 11-րդ Կարմիր բանակի զորամասերին հրահանգված էր մտնել Հայաստան և խորհրդայնացնել այն։

1920թ. նոյեմբերի 29-ին Ադրբեջանում ստեղծված Հայաստանի ռազմահեղափոխական կոմիտեն (ՀՌՀԿ) Սարգիս Կասյանի (1876–1937) նախագահությամբ և կարմիրբանակայինների ուղեկցությամբ Ղազախից մուտք գործեց Հայաստան՝ Քարվանսարա (Իջևան) և հայտարարություն արեց Հայաստանի խորհրդայնացման մասին։ Հայկական զորքը դիմադրություն ցույց չտվեց ռուսական զորամասերին, և հայ ժողովուրդը լուռ համաձայնությամբ ընդունեց խորհրդային իշխանությունը։

Ստեղծված ռազմաքաղաքական ճգնաժամի պայմաններում 1920թ. դեկտեմբերի 1-ին հանրապետության բարձրագույն ղեկավարությունը որոշեց ընդունել «կարմիրների» առաջարկը Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ։ Հաջորդ օրը՝ դեկտեմբերի 2-ին, Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրումից մի քանի ժամ առաջ, Երևանում, Հայաստանի ներկայացուցիչ Դրոյի և Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Լեգրանի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր, որով Հայաստանը հռչակվեց Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն (ՀՍԽՀ)։ Տեղի ունեցավ իշխանության խաղաղ փոխանցում։ Ս. Վրացյանի կառավարությունը կամավոր հեռացավ ասպարեզից, և ամբողջ իշխանությունը անցավ Հայաստանի հեղկոմի ձեռքը։

Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետությունը անկում ապրեց և խաղաղ ճանապարհով խորհրդայնացվեց Հայաստանը։ Ստեղծված իրավիճակում Հայաստանը այլընտրանք չուներ։ Խորհրդային Հայաստանը դարձավ Հայաստանի առաջին հանրապետության իրավահաջորդը։

Առաջադրանքներ

Ներգործական կառույցի նախադասությունները դարձրեք կրավորական կառույցի:

Ոստիկանները սրճարանից դուրս բերեցին երեք անծանոթ երիտասարդի:

Երեք անծանոթ երիտասարդ դուրս բերվեց սրճարանից  ոստիկիաների կողմից;

Հիմա գիտնականները լուծում են նորահայտ մի առեղծված:

Նորահայտ մի առեղծված լուծվում է հիմա գիտնակաների կողմից։

Մացառների փշերը պատառոտել են վաշտի մարտական դրոշակը:

Վաշտի մարտական դրոշակը  պատառոտվել է մացառների փշերից:

Սայլերի անիվների միալար թխթխկոցը օրորում էր մեզ:

Մենք միալար օրօրվում էինք սայլերի անիվների թխկթխկոցից։

Լուսնի կաթնագույն շողերը լուսավորեցին գետի արծաթազօծ գոտին:

Գետի արաթազօծ գոտին լուսավորվեց լուսնի կաթնագույն շողերից։

Դավիթը սանդուղքից  թափով ցած քաշեց որբևայրի քրոջը:

Որբևայրի քույրը սանդուխքից թափով ցած քաշվեց Դավթի կողմից։

Առատ տեղացող ձյունը ծածկեց սարերի լերկ գագաթները:

Սարերի լերկ գագաթները ծածկվեց առատ տեղացող ձնից։

Անավարտ հուշարձանի շինարարությունը ավարտեց որդին:

Անավարտ հուշարձանի շինարարությունը ավարտվեց որդու կողմից։

Ուղեկցորդները նորեկներին առաջնորդեցին դեպի վերնատուն:

Նորեկները առաջնորդվեցին դեպի վերնատուն ուղեկցողների կողմից։

Մեղմ զեփյուռը շոյում էր ձիու արևազօծ բաշը:

Ձիու արևազօծ բաշը շոյվում էր մեղմ զեփյուռից։

2Առանձին նախադասությունների մեջ գործածեք ծրագրել և ծրագրավորեք , հավաքել և հավաքագրել, ցույց տալ և ցուցադրել հարանունները։

Այս ամիս մենք ծրագրել ենք գնալ ֆոտոնկարահանույմների։

Մեր կուրսի տղաները կարողանում են ծրագիրը համակարգչի մեջ ծրագրավորեն։

Ես հավաքեցի նյութը և ուղարկեցի տնօրինությանը։

Ցուցարարները հավաքագրում էին ամբոխին։

Ընկերուհիս ցույց տվեց իր նոր ժամացույցը։

Ապագայում մտադիր եմ իմ կարած հագուստները ցուցադրել։

Coca Cola

Coca-Cola, or Coke, is a carbonated soft drink manufactured by The Coca-Cola Company. Originally marketed as a temperance drink and intended as a patent medicine, it was invented in the late 19th century by John Stith Pemberton and was bought out by businessman Asa Griggs Candler, whose marketing tactics led Coca-Cola to its dominance of the world soft- drink market throughout the 20th century. [1] The drink’s name refers to two of its original ingredients: coca leaves, and kola nuts (a source of caffeine). The current formula of Coca-Cola remains a trade secret; however, a variety of reported recipes and experimental recreations have been published.

The Coca-Cola Company produces concentrate, which is then sold to licensed Coca-Cola bottlers throughout the world. The bottlers, who hold exclusive territory contracts with the company, produce the finished product in cans and bottles from the concentrate, in combination with filtered water and sweeteners. A typical 12-US-fluid-ounce (350 ml) can contains 38 grams (1.3 oz) of sugar (usually in the form of high-fructose corn syrup). The bottlers then sell, distribute, and merchandise Coca-Cola to retail stores, restaurants, and vending machines throughout the world. The Coca-Cola Company also sells concentrate for soda fountains of major restaurants and foodservice distributors.

The Coca-Cola Company has on occasion introduced other cola drinks under the Coke name. The most common of these is Diet Coke, along with others including Caffeine-Free Coca-Cola, Diet Coke Caffeine-Free, Coca-Cola Zero Sugar, Coca-Cola Cherry, Coca-Cola Vanilla, and special versions with lemon, lime, and coffee. Coca-Cola was called Coca-Cola Classic from July 1985 to 2009, to distinguish it from «New Coke». Based on Interbrand’s «best global brand» study of 2015, Coca-Cola was the world’s third most valuable brand, after Apple and Google. [2] In 2013, Coke products were sold in over 200 countries worldwide, with consumers drinking more than 1.8 billion company beverage servings each day. [3] Coca-Cola ranked No. 87 in the 2018 Fortune 500 list of the largest United States corporations by total revenue. [4]

Dialogue

-Hello
-Hello, welcome to our restaurant, what do you want to order?
-Please give us one pizza and 3 portions of salad
-Very good, and what drink do you want?
-We want Coca Cola, orange juice and sprayt.
-Very kind, I will be closer in a few minutes.

Фразеологизмы

Происхождение фразеологизмов

Фразеологизмами мы называем устойчивые сочетания слов, которые равны по значению слову или даже предложению.

ADVERTISEMENTREPORT THIS AD

Мы уже сказали о том, что фразеологизмы – это устойчивые выражения. Это значит, что они употребляются в готовом виде и почти не изменяются.

Кот наплакал, надуть губы, бить баклуши, навострить уши, перегнуть палку. Мы привыкли видеть все эти фразеологизмы именно в таком виде.

А всё потому, что фразеологизмы передаются из уст в уста в том же виде, в каком были созданы – они изменяются крайне редко

КОТ НАПЛАКАЛ.

2

1. Шут гороховый

Фразеологизм «шут гороховый» означает человека с несуразной внешностью, смешным, неадекватным поведением, которое вызывает раздражение у других людей.

Раньше на Руси так называли пугало на поле, засеянном горохом. С этой бобовой культурой были также связаны святочные обряды, в которых принимал участие ряженый, украшенный гороховой соломой. Её использовали в своих костюмах и скоморохи, а на Масленицу по улицам возили чучело шута горохового.

 2. Бить баклуши

Выражение означает «бездельничать, заниматься пустяками».

На Руси баклуши представляли собой деревянный обрубок, из которого вырезали (били) ложки, чашки, фигурки. Эта работа считалась несложной и не требующей квалификации, поэтому её доверяли подмастерьям. Также появление крылатой фразы связывают с традиционной игрой в городки.

 3. Остаться у разбитого корыта

Немало фразеологизмов пришло к нам из произведений Пушкина. Одно из них — «остаться у разбитого корыта». Сейчас так говорят о человеке, который потерял всё, что имел.

Источник крылатой фразы — «Сказка о рыбаке и рыбке». Героине этой сказки, старухе, мало было даров от волшебной золотой рыбки — нового корыта, избы, царских хором и звания дворянки. Она пожелала повелевать морской стихией и самой золотой рыбкой. В результате жадность погубила старуху — рыбка забрала все щедрые дары.

 4. Засучив рукава

Выражение означает выполнение какого‑то дела с энтузиазмом, энергией, не жалея сил. Его появление связано с историей русского костюма XV–XVII веков. В то время верхняя одежда имела очень длинные рукава с прорехами для рук. Работать в ней было неудобно, поэтому, чтобы что‑то сделать, рукава «засучивали».

 5. Мартышкин труд

«Мартышкин труд» означает бессмысленную работу. Автор этого фразеологизма — баснописец Иван Андреевич Крылов. В своём произведении «Обезьяна» он рассказывает о животном, которое старательно перекладывает с места на место большой чурбан:

Хлопот мартышке полон рот:

Чурбан она то понесёт,

То так, то сяк его обхватит,

То поволочет, то покатит…

 6. Вертеться как белка в колесе

Выражение определяет человека, который постоянно чем‑то занят. Источником фразы считается басня Крылова «Белка». В ней зверёк бежит в колесе, приводя его в движение, но остаётся на месте:
И Белка в колесе бежать пустилась снова.

«Да, — улетая, Дрозд сказал, — то ясно мне,

Что ты бежишь — а всё на том же ты окне».

7. Положить зубы на полку

Образное выражение означает «влачить голодное, бедное существование». Оно зародилось из крестьянского быта: многие подручные инструменты — пила, грабли, вилы — имеют зубья, и если для этого инвентаря была работа, то и хлеб в доме был. А вот когда инструмент кладут на полку, это значит, что нет ни работы, ни, следовательно, еды. Также существует версия, что всё-таки имеются в виду человеческие зубы, которые «не нужны», когда есть нечего.

Жить на широкую ногу – жить так, будто ты знатный и богатый, ни в чем себе не отказывать.

8

шиворот-навыворот пришёл к нам из времен Ивана Грозного.

9

Одним из источников устойчивых сочетаний является античность.

Древняя Греция подарила нам такие выражения, как авгиевы конюшни, кануть в Лету, дамоклов меч, пиррова победа и так далее.

При этом фразеологизмы могут приходить как из античных мифов и легенд, так и из преданий о реальных исторических личностях.

Из мифов к нам пришёл такой фразеологизм, как авгиевы конюшни.

Он появился из мифа о царе Авгии, у которого были огромные конюшни. Эти конюшни не чистились годами. И очистить их смог только самый известный герой Эллады – Геракл. Авгиевы конюшни считаются шестым подвигом Геракла.

Мы используем это выражение, когда говорим о каком-то месте, которое сильно загрязнено или находится в беспорядке, в запущенном состоянии.

Мои примеры.

каждому своёНе бывает одинаковых людей, одинаковых ситуаций. В каждом конкретном случае получается свой результат. Каждый получает то, чего достоин.
лезть в бутылку1) Выставлять себя с невыгодной позиции 2) Очень сердиться, горячиться, выходить из себя
мартышкин трудБесполезный, напрасный трудВыражение восходит к басне И. А. Крылова «Обезьяна» (1811). Речь в ней идет о мартышке, позавидовавшей пахарю, работа которого вызывает одобрение окружающих. Мартышка, желая показать трудовое усердие, стала катать большой чурбан, однако похвал не дождалась, 
После долгой разлуки он бежал ко мне на встречу сломя голову․
Сломя голову — очень быстро, поспешно, опрометью
Дети хватит бить баклуши, начните работать уже
Бить баклуши — бездельничать, заниматься пустяками
Весь ден эта песня вертелась у меня на языке

«Մէլշու»ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

1. « Մէլշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը համարվում է շահույթ ստանալու նպատակով հիմնադրված առևտրային կազմակերպություն հանդիսացող իրավաբանական անձ:

2. Ընկերությունն իր գործունեության ընթացքում ղեկավարվում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրությամբ, այլ իրավական ակտերով և սույն կանոնադրությամբ:

3. Ընկերության ֆիրմային անվանումն է`

հայերեն լրիվ՝ «Մելշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն

կրճատ՝ «Մելշու» ՍՊԸ

ռուսերեն լրիվ՝ Общество с Ограниченной Ответственностью «Мэлшу»

կրճատ՝ ՕՕՕ «Мэлшу»

անգլերեն լրիվ՝ «Melshu» LIMITED LIABILITY COMPANY

կրճատ՝ «Melshu» LLC

4. Ընկերության գտնվելու վայրն է` Հայաստան,Երևան——————————————————————————————————————————————

ԵՐԵՎԱՆ-2020 թ.

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԸ, ՆՐԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐՆ ՈՒ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

5. Անձը համարվում է ընկերության մասնակից իրավաբանական անձանց պետական գրանցումն իրականացնող մարմնի կողմից ընկերության մասնակիցների գրանցամատյանում գրանցվելու պահից:

6. Ընկերության մասնակիցն իրավունք ունի իր բաժնեմասը (դրա մասը) օտարել ընկերության մեկ կամ մի քանի մասնակիցների, ինչպես նաև երրորդ անձանց: Ընդ որում, մյուս մասնակիցներն ունեն այդ բաժնեմասը նույն գնով ձեռքբերման նախապատվության իրավունք՝ ընկերության կանոնադրական կապիտալում իրենց բաժնեմասերին համամասնորեն: Եթե ընկերության մյուս մասնակիցները չեն օգտագործել բաժնեմասը (դրա մասը) գնելու իրենց նախապատվության իրավունքը կամ այն օգտագործել են մասամբ, ապա ընկերությունն ունի այդ բաժնեմասը նույն գնով ձեռքբերման նախապատվության իրավունք:

7. Երրորդ անձանց օտարման անհնարինության դեպքում մասնակցի պահանջով ընկերությունն ինքը պարտավոր է ձեռք բերել մասնակցի բաժնեմասը, այն իրացնել մեկ տարվա ընթացքում այլ մասնակիցների կամ երրորդ անձանց կամ որոշում ընդունել բաժնեմասի չբաշխված մասի մարման ճանապարհով ընկերության կանոնադրական կապիտալի նվազեցման մասին:

8. Նախապատվության իրավունքի (այլ մասնակիցների կողմից վաճառվող բաժնեմասերի ձեռքբերման) իրականացման ժամկետը սահմանվում է մեկ ամիս:

9. Ընկերությունից դուրս եկող մասնակցի բաժնեմասը դուրս գալու դիմումը ներկայացնելու պահից փոխանցվում է ընկերությանը:

10. ԸՆկերության մասնակիցները կարող են տեղեկություններ ստանալ ընկերության գործունեության մասին՝ գաղտնի փաստաթղթերից բացի, ծանոթանալ հաշվապահական հաշվառման, հաշվետվության, ընկերության արտադրատնտեսական գործունեության այլ փաստաթղթերի հետ.

11. Ընկերության մասնակիցները պարտավոր են ընկերության մասնակիցների ընդհանուր ժողովի սահմանած կարգի համաձայն կատարել ներդրումներ ընկերության կանոնադրական կապիտալում:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆԿԱՊԻՏԱԼԸ

12. Ընկերության կանոնադրական կապիտալը կազմում է 300.000դրամ դրամ, որը բաժանված է 3 բաժնեմասերի, մեկ բաժնեմասի անվանական արժեքը կազմում է 100.000 դրամ:

13. Ընկերության բոլոր 3 բաժնեմասերը տեղաբաշխված են, լրիվ վճարված և պատկանում են սույն կանոնադրության հավելվածում նշված մասնակիցներին:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

14. Ընկերության կառավարման մարմիններն են ընկերության մասնակիցների ընդհանուր ժողովը և ընկերության գործադիր մարմինը` տնօրենը:

15. Ընկերության կառավարման բարձրագույն մարմինը ընկերության մասնակիցների ընդհանուր ժողովն է, որն ունի ընկերության կառավարման և գործունեության ցանկացած հարցի վերջնական լուծման իրավունք:

16. Ընկերության մասնակիցների հերթական ընդհանուր ժողովը հրավիրվում է ընկերության տնօրենի կողմից տարեկան մեկ անգամ ֆինանսական տարվա ավարտից ոչ շուտ, քան երկու ամիս և ոչ ուշ, քան վեց ամիս անց: Ընկերությունն իր գործունեության տարեկան արդյունքները հաստատելու նպատակով պարտավոր է ամեն տարի գումարել մասնակիցների հերթական ընդհանուր ժողով:

17. Ընկերության ընթացիկ գործունեության ղեկավարումն իրականացնում է տնօրենը, որն ընտրվում է ընկերության մասնակիցների ընդհանուր ժողովի կողմից երեք տարի ժամկետով: Տնօրենն իրավունք ունի առանց լիազորագրի գործարք կատարել ընկերության անունից, եթե գործարքի գումարը չի գերազանցում զուտ ակտիվների մեծության 25 %-ը:

«Մէլշու» ՍՊԸ կանոնադրության հավելված   «Մէլշու» ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ   մասնակիցների ցուցակ   1. Մերի Հովեյան 100.000դրամ 33.3 % (ստորագր.) (անուն, ազգանուն, անվանում)   անձն. —————————— տրվ. «——» «———————————-» 2020 թ. ——— -ի կողմից,   Պ/գր. Համարը—————————- տրվ. «——» «———————————» 2020 թ. ——————— ————— տ/բաժնի կողմից   Բնակության (գտնվելու) վայրը Էջմիածին 2. Էլմիրա Բասմարջյան 100.000դրամ 33.3 % (ստորագր.) (անուն, ազգանուն, անվանում)   անձն. —————————— տրվ. «——» «———————————-» 2020. ——— -ի կողմից,   Պ/գր. Համարը—————————- տրվ. «——» «———————————» ———— թ. ——————— ————— տ/բաժնի կողմից   Բնակության (գտնվելու) վայրը Երևան 3. Շուշանիկ Ներսիսյան 100.000դրամ 33.3 % (ստորագր.) (անուն, ազգանուն, անվանում)   անձն. —————————— տրվ. «——» «———————————-» 2020 թ. ——— -ի կողմից,   Պ/գր. Համարը—————————- տրվ. «——» «———————————» ———— թ. ——————— ————— տ/բաժնի կողմից   Բնակության (գտնվելու) վայրը Էջմիածին  
                                                                 Հավելված 2 ՀՀ արդարադատության նախարարի 2020 թվականի ապրիլի 30-ի N 66-Ն հրամանի
«Մէլշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության   հիմնադրի որոշում թիվ 1   (կազմված է «——» «—————————-» 20 թ. և բաղկացած է 1 (մեկ) էջից)   ք. ԵՐԵՎԱՆ «———»«—————————-» 20 թ.    Ես «Մէլշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության հիմնադիր Մերի Հովեյանս միանձնյա որոշեցի`   1. հիմնադրել «Մէլշու» անվանումով «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն» կազմակերպաիրավական ձևի առևտրային կազմակերպություն հանդիսացող իրավաբանական անձ, որի նպատակն է տնտեսական գործունեություն իրականացնելու ճանապարհով շահույթի ստացումը,   2. ընկերության կանոնադրական կապիտալի չափը սահմանել 300.000 դրամ, 3. հաստատել «Մէլշու»
ՍՊԸ կանոնադրությունը, 4. ընկերության տնօրեն հաստատել Շուշանիկ Ներսիսյան -ին անձ.———— տրվ.
«——» «—————————» 20 թ. ——— -ի կողմից, հասցե` ———————————————————————————————————, նրա հետ կնքելով աշխատանքային պայմանագիր 3 տարի ժամկետով:   Ընկերության հիմնադիր` Մերի Հովեյան
                 Հավելված 3 ՀՀ արդարադատության նախարարի 2020 թվականի ապրիլի 30-ի N 66-Ն հրամանի
«Մէլշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության հիմնադիրների ընդհանուր (հիմնադիր) ժողովի   ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ թիվ 1   (կազմված է «——» «—————————-» 20 թ. և բաղկացած է 1 (մեկ) էջից)   ք. ԵՐԵՎԱՆ «———»«—————————-» 20 թ.    Մասնակցեցին ընկերության հիմնադիրները 1. Մերի Հովեյան2. Էլմիրա Բասմարջյան 3. Շուշանիկ Ներսիսյան  Քվեարկությամբ հիմնադիր ժողովը որոշեց (միաձայն) Ժողովի նախագահ ընտրել Մերի Հովեյանին, քարտուղար` Էլմիրա Բասմարջյան Օրակարգ` 1. ընկերության կանոնադրության հաստատում  2. ընկերության տնօրենի հաստատում  Շուշանիկ Ներսիսյանը առաջարկեց քվեարկության դնել հիմնադիր ժողովի օրակարգի հարցերը «Մէլշու» Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության հիմնադիրների ընդհանուր (հիմնադիր) ժողովը բաց քվեարկությամբ միաձայն որոշեց՝   1. հիմնադրել «Մէլշու» անվանումով «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն» կազմակերպաիրավական ձևի առևտրային կազմակերպություն հանդիսացող իրավաբանական անձ, որի նպատակն է տնտեսական գործունեություն իրականացնելու ճանապարհով շահույթի ստացումը,   2. ընկերության կանոնադրական կապիտալի չափը սահմանել 300.000 դրամ, որը բաժանված է 3բաժնեմասերի, յուրաքանչյուրը 100.000 դրամ անվանական արժեքով, 3. հաստատել ընկերության մասնակիցների ցանկը և նրանց ունեցած բաժնեմասերի չափը, 1. 33.3 % 2. 33.3 % 3. 33.3% 4. հաստատել «Մէլշու» ՍՊԸ կանոնադրությունը, 5. ընկերության տնօրեն հաստատել Շուշանիկ Ներսիսյանին -ին, անձ.————————— տրվ. «——» «—————————» —— թ. ——— -ի կողմից, հասցե` ———————————————————————————————————, նրա հետ կնքելով աշխատանքային պայմանագիր 3 տարի ժամկետով:   Ժողովի նախագահ` Մերի Հովեյան Ժողովի քարտուղար` Էլմիրա Բասմարջյան

Էկոհամակարգերի կառուցվածքը

Էկոլոգիայի տեսանկյունից էկոհամակարգերում տարբերում են հետևյալ բաղադրիչները`·         անօրգանական նյութեր (H2O, CO2, N2,

C և այլն),·         օրգանական միացություններ, որոնք կապ են հաստատում էկոհամակարգի կենդանի և անկենդան  բաղադրիչների միջև,·         օդային և ջրային միջավայրեր,եղանակային պայմաններ և միջայրի այլ ֆիզիկական գործոններ,·         պրոդուցենտներ. Օրգանիզմներ են (հիմնականում` բույսեր,ինչպես նաև ֆոտոսինթեզ իրականացնող մանրէները), որոնք պարզ անօրգանական նյութերից` (H2O և CO2), օգտագործելով արևի էներգիան,սինթեզում են բարդ օրգանական նյութեր, որոնք էլ սնունդ են հանդիսանում մնացաց բոլոր օրգանիզմների համար,·         կոնսումենտներ, հետերոտրոֆ օրգանիզմներ են (հիմնականում կենդանիներ), որոնք սնվում են բույսերի կամ կենդանիների պատրաստի օրգանական նյութերով:+ Նրանք չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել օրգանական նյութ և ստանում են այն պատրաստի վիճակում: +Նրանց օրգանիզմում օրգանական նյութերը վերափոխվում են իրենց համար  հատուկ սպիտակուցների և այլ նյութերի:·         ռեդուցենտներ, քայքայող օրգանիզմներ են (հիմնականում բակտերիաները և սնկերը), որոնք իրենց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ էներգիան ստանում են մահացած հյուսվածքների քայքայման արդյունքում կամ էլ օգտագործում են լուծված օրգանական նյութերը:+Այսպիսով` էկոհամակարգը բիոտիկ (կենդանի օրգանիզմներ) և աբիոտիկ միջավայրերի ամբողջություն է, որոնց փոխհարաբերության ժամանակ տեղի է ունենում համարյա լրիվ բիոտիկ շրջապտույտ, որին մասնակցում են պրոդուցենտները, կոնսումենտները և ռեդուցենտները: -Դրանք առաջացնում են պարզ անօրգանական նյութեր` ածխաթթու գազ, ջուր, ամոնիակ և այլն (այսպես կոչված <<ընդհանուր արժույթ>>, որը օգտագործվում է կանաչ բույսերի կողմից`օրգանական նյութ սինթեզելու նպատակով): +Կենսաբանական շրջապտույտի անխափան գործունեությամբ է պայմանավորված էկոհամակարգերի, հետևապես և կենսոլորտի գոյությունն ու զարգացումը: Անընդատ և հավիտենական գործընթացը` կենսաբանական շրջապտույտը, հիմնականում կատարվում է, այսպես կոչված,  <<ինքնապարփակ>>  ձևով, այսինքն` առանց արտադրության մնացորդների  ու թափոնների կուտակման: -Օրգանիզմների միջև գոյություն ունեցող բազմազան և սերտ  փոխհարաբերության շնորհիվ, էկոհամակարգերը ձեռք են բերել ամբողջականություն, կայունություն և զարգացման հարաբերական անկախություն: Օրինակ` ջրավազանների մաքուր վիճակը պահպանվում է գետում ապրող բուսականության, ցածրակարգ կենդանիների և մանրէների գործունեությամբ և ջրում ընթացող բնական գործընթացների միջոցով:+Նյութափոխանակության գործընթացին մասնակցող օրգանիզմները տարածության մեջ մասնակիորեն տարանջատված են: Ավտոտրոֆ գործընթացները ավելի ակտիվ ընթանում են վերին հարկում, որտեղ տեսանլի լույսը մատչելի է: Այդ հարկը կոչվում է կանաչ գոտի: Հետերոտրոֆ գործընթացները ավելի ակտիվ ընթանում են ստորին հարկում, որտեղ հողում և նստվածքներում կուտակվում են օրգանական նյութեր:+Էկոհամակարգերի բաղադրիչների հիմնական գործընթացները տարանջատվում են նաև ժամանակային առումով: Այսպես, հնարավոր է նկատելի խզում ավտոտրոֆ օրգանիզմների կողմից սինթեզված օրգանական նյութերի և հետերոտրոֆների կողմից այդ նյութերի օգտագործման միջև: Այնուամենայնիվ, էկոհամակարգերի այդ 3 կենդանի բաղադրիչներին` պրոդուցենտներին, կոնսումենտներին և ռեդուցենտներին, կարելի է դիտարկել որպես բնության երեք գործառնական թագավորություններ. դրանց տարանջատումը գլխավորապես հիմնված է սնման տիպի և էներգիայի ստացման եղանակի վրա:

Եթե հարցնենք, թե քանի էկոհամակարգ կա երկրագնդի վրա, ապա այդ հարցին հնարավոր չի լինի պատասխանել, քանի որ էկոհամակարգերը հստակ սահմաններ չունեն: Այդ պատճառով էկոլոգները ուսումնասիրում են էկոհամակարգերի զուգակցումները` բիոմները:- Բիոմները էկոհամակարգային խոշոր ենթաբաժիններ են բնակլիմայական զոնայի կամ բնական գոտու սահմաններում, որտեղ գերակշռում են բույսերի և կենդանիների այս կամ այն տեսակները:- Ցամաքային բիոմները սահմանազատելու համար բացի միջավայրի ֆիզիկա-աշխարհագրական պայմաններից օգտագործում են այդ բիոմները կազմող բույսերի կենսական ձևերի զուգակցումները. տունդրայի համար` մեկամյա խոտերը, քսերոֆիտները և սուկուլենտները, տափաստանների համար` մարգագետնային խոտերը: Կենսոլորտային ողջ կենսազանգվածի 99%ը կազմում են բույսերը: Արևադարձային անտառները կազմում են ցամաքի 7%ը, անապատնրը`¼ը, իսկ դրանց բուսականությունը` միայն 1%ը:Փաստորեն, էկոհամակարգը էկոլոգիայում հիմնական ֆունկցիոնալ միավորն է, քանի որ դրա մեջ են մտնում և օրգանիզմները, և անկենդան միջավայրը` բաղադրիչներ, որոնք փոխադարձ ազդում են մեկը մյուսի հատկությունների վրա և անհրաժեշտ են կյանքի ապահովման համար այն ձևով, որը գոյություն ունի երկրի վրա: Եթե մենք ուզում ենք, որ մեր հասարակությունը անցնի այն խնդիրների նպատակային ամբողջական լուծմանը, որոնք ծնվում են բիոմների և կենսոլորտի մակարդակում, ապա առաջին հերթին պետք է ուսումնասիրենք կազմակերպման էկոհամակարգային մակարդակը:

Էկոհամակարգերը, բացի էներգիայի հոսքից ու նյութերի շրջապտույտից, բնութագրվում են նաև զարգացած տեղեկատվական ցանցերով, որոնք իրենց մեջ ներգրավում են ֆիզիկական և քիմիական ազդանշանների հոսքերը: Դրանք կապում են համակարգի բոլոր մասերը և ղեկավարում կամ կարգավորում դրանք որպես ամբողջություն: Այդ իսկ պատճառով կարելի է համարել, որ էկոհամակարգերն ունեն կիբեռնետիկական բնույթ և, ի տարբերություն մարդու կողմից ստեղծված կիբեռնետիկական սարքերի, իրենց կառավարող գործառույթները կենտրոնացնում են հենց իրենց մեջ:- Ավելցուկայնությունը  բարձրացնում է համակարգի կայունությունը: Հասնելիք կայունության աստիճանը շատ տարբեր է և կախված է ինչպես շրջապատող միջավայրի կոշտությունից, այնպես էլ ներքին կառավարող մեխանիզմների արդյունավետությունից։

Աղբյուրը՝ Էմանուել Աբջոյանի բլոգ